Op 1 april gaf dr. Marcel Muskiet, internist in het LUMC, een uitgebreid webinar over de wetenschap achter GLP-1 medicatie. Van de bekende semaglutide tot compleet nieuwe combinatiemiddelen die binnenkort op de markt komen. Hier een samenvatting van de belangrijkste inzichten uit het webinar dat te zien was op diabetesgeneeskunde.nl.
GLP-1 medicatie doet veel meer dan alleen gewichtsverlies
De meeste mensen kennen GLP-1 receptoragonisten zoals Ozempic en Wegovy inmiddels wel als afvalmedicijnen. Maar de effecten gaan veel verder dan het brein en de alvleesklier. GLP-1 receptoren zitten verspreid door het hele lichaam: in het hart, de nieren, de lever, de darmen, de spieren en zelfs in het immuunsysteem. Dat verklaart waarom deze medicijnen inmiddels worden onderzocht voor toepassingen in de cardiologie, nefrologie, neurologie, gynaecologie en zelfs oncologie.
Semaglutide is niet het eindstation
Binnen de groep GLP-1 receptoragonisten is semaglutide (Ozempic/Wegovy) op dit moment het meest effectieve middel. In de STEP 1 studie bereikte het gemiddeld zo'n 16% gewichtsverlies bij patiënten zonder diabetes. En met hogere doseringen (tot 7,2 mg) lijkt er nog meer mogelijk, al nemen de maagdarmklachten dan ook toe.
Maar er zit ook een orale variant aan te komen die het makkelijker maakt. Orforglipron is een zogenaamde "small oral molecule" die je gewoon als pil kunt innemen, zonder de nuchtere maag en het afgemeten glas water dat orale semaglutide vereist. In een directe vergelijking lijkt orforglipron zelfs iets effectiever dan orale semaglutide op gewicht en HbA1c. Wel belangrijk: dat was een open label studie, dus de resultaten moeten met enige voorzichtigheid worden geinterpreteerd.
Diabetes maakt het lastiger
Een opvallend gegeven uit de studies: patiënten zonder type 2 diabetes verliezen meer gewicht met GLP-1 medicatie dan patiënten met diabetes. Bij liraglutide 3.0 (Saxenda) was het verschil ongeveer 8% versus 6%. De precieze reden is niet helemaal duidelijk, maar insulineresistentie speelt waarschijnlijk een rol.
Dit betekent ook dat verwachtingsmanagement belangrijk is. Patiënten met diabetes horen in de wandelgangen allerlei indrukwekkende percentages, maar hun resultaat kan lager uitvallen. En voor iedereen geldt: op een gegeven moment bereik je een plateau. Het gewicht blijft niet eindeloos dalen.
Cardiovasculaire voordelen, ook zonder diabetes
De grote doorbraak van de afgelopen jaren is dat GLP-1 medicatie niet alleen de bloedsuiker verlaagt, maar ook harde cardiovasculaire eindpunten vermindert. In meerdere grote studies is aangetoond dat semaglutide het risico op hartinfarcten, beroertes en cardiovasculaire sterfte significant verlaagt.
En dat geldt niet alleen voor diabetespatiënten. De SELECT studie toonde aan dat semaglutide 2,4 mg ook bij patiënten met obesitas zonder diabetes het cardiovasculaire risico met 20% verlaagde. Hetzelfde patroon is te zien bij hartfalen: ongeacht of iemand diabetes heeft, is er voordeel.
Daarnaast toonde de FLOW studie aan dat semaglutide ook niereindpunten verbetert, met een number needed to treat van 20 over drie jaar bij patiënten met chronische nierschade.
Waarom terugval zo hardnekkig is
Een belangrijk deel van het webinar ging over waarom gewichtsbehoud zo lastig is. Na gewichtsverlies treden er evolutionaire tegenreacties op: het hongerhormoon ghreline stijgt, verzadigingshormonen zoals GLP-1 en PYY dalen, en het totale energieverbruik neemt af. Je lichaam vecht letterlijk terug om het verloren gewicht te herstellen.
Dit verklaart ook waarom obesitas steeds vaker als chronische ziekte wordt erkend. Het is niet simpelweg een kwestie van wilskracht. De biologie werkt actief tegen je.
De toekomst: multihormoon receptormodulatoren
Het spannendste deel van het webinar ging over de nieuwe generatie medicijnen die niet alleen op de GLP-1 receptor werken, maar op meerdere hormoonreceptoren tegelijk. Dr. Muskiet introduceerde hiervoor de term "multihormoon receptormodulatoren" (in plaats van alleen GLP-1 agonisten), omdat sommige van deze middelen ook GIP receptoren remmen in plaats van stimuleren. Het is dus modulatie, geen pure agonisme.
De belangrijkste spelers:
Tirzepatide (Mounjaro) combineert GLP-1 met GIP. In de SURMOUNT 5 studie was tirzepatide 15 mg superieur aan semaglutide 2,4 mg, met een gemiddeld gewichtsverlies van ruim 20% versus ongeveer 14% voor semaglutide. Bijna twee keer zoveel deelnemers bereikten 25% of meer gewichtsverlies.
CagriSema combineert semaglutide met cagrilintide (een amyline analoog). Ook hier meer dan 20% gewichtsverlies gemiddeld.
MariTide van Amgen is een antilichaam dat de GIP receptor remt en GLP-1 activeert. Het bijzondere: je hoeft het maar één keer per maand te injecteren. In een fase 2 studie tot 17% gewichtsverlies na 52 weken, zonder dat er een plateau bereikt leek te worden. De fase 3 MARITIME studies lopen nu.
Retatrutide is een triple agonist die werkt op GLP-1, GIP en glucagon receptoren tegelijk. In een press release van de Triumph 4 studie werd een gemiddeld gewichtsverlies van 28,7% gerapporteerd. Dat nadert het niveau van bariatrische chirurgie.
Er zijn inmiddels meer dan 140 van dit soort combinatiemiddelen in verschillende fases van klinische ontwikkeling.
Hoeveel gewichtsverlies is eigenlijk nodig?
Niet elk percentage gewichtsverlies levert dezelfde gezondheidswinst op. Al bij 5% gewichtsverlies zijn er meetbare verbeteringen in bloeddruk, cholesterol en glucosetolerantie. Maar voor echte reductie van cardiovasculaire sterfte en het voorkomen van type 2 diabetes heb je 10 tot 15% nodig, en voor maximale effecten op alle comorbiditeiten waarschijnlijk meer dan 15%.
Met de huidige generatie multihormoon receptormodulatoren komt die 20 tot 25% steeds vaker binnen bereik. En met de combinatie van medicatie en een gedegen leefstijlinterventie lijkt het gewichtsverlies nog sneller te gaan, zoals de vergelijking tussen de STEP 1 en STEP 3 studies liet zien.
De explosie in gebruik
Tot slot nog een opvallend cijfer. In de Verenigde Staten heeft inmiddels 12,4% van de bevolking ooit een GLP-1 receptoragonist gebruikt voor gewichtsverlies. Dat gebruik is verdubbeld sinds 2024. Tegelijkertijd lijkt de obesitasprevalentie in de VS voor het eerst in decennia af te vlakken, van 39,9% in 2021 naar 37% in 2025.
Of die daling volledig aan GLP-1 medicatie toe te schrijven is, is nog niet zeker. Maar het laat wel zien dat we midden in een enorme verschuiving zitten in hoe we obesitas behandelen. En met de golf aan nieuwe middelen die eraan komt, staat die verschuiving pas aan het begin.
Disclaimer: Dit artikel is uitsluitend informatief en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg altijd een arts voordat je start met medicatie, een dieet of een ander behandelplan. Geneesmiddelen zoals GLP-1-medicatie zijn in Nederland alleen op recept verkrijgbaar en dienen gebruikt te worden onder medische begeleiding.
